Hapit na moabot sa usa ka bulan sukad miigo ang Bagyong Basyang (Tropical Storm Penha) sa dakbayan sa Iligan, apan daghang pamilya ang padayon gihapon sa pakigbisog aron makabangon. Samtang ang uban naghinlo pa sa lapok ug nag-ayo sa nadaot nilang mga balay, adunay padayon nga paningkamot sa likod sa eksena aron masiguro nga walay bisan usa ka pamilya nga mapabay-an.
Isip kabahin sa Iligan City Peoples Council (ICPC), ang mga Civil Society Organizations (CSOs) lakip ang Ecosystems Work for Essential Benefits (EcoWEB) Inc., nakigtinabangay sa Lokal nga Pangagamhanan sa Iligan pinaagi sa City Social Welfare and Development Office (CSWDO), Gender and Development (GAD) Office, ug Barangay Affairs Office (BAO) aron ipatuman ang community validation sa mga naapektuhang pamilya.
Ang maong validation gihimo pinaagi sa balay-balay nga pagbisita (house-to-house validation) sa mga miyembro sa ICPC ug mga boluntaryo, kauban ang mga community coordinators sa GAD, mga kawani sa CSWDO, ug BAO nga nagrepresentar sa LGU. Personal nilang gisusi ang kahimtang sa matag panimalay—ilabi na ang mga balay nga totally damaged ug partially damaged tungod sa bagyo.
Sa maong proseso, gipatin-aw usab ni CSWDO Head Ms. Evelyn Madrio ang kahulugan sa classification nga gigamit sa DSWD, ilabi na ang mga termino nga “severely affected” ug “slightly affected.” Sumala sa iyang pagpasabot, ang prayoridad sa Emergency Cash Assistance (ECA) mao ang mga panimalay nga totally damaged ug partially damaged ang balay, apan giila usab sa DSWD ang mas lapad nga epekto sa kalamidad sa pamilya—lakip ang pagkawala sa kabtangan ug ang kabug-at sa epekto sa bagyo sa ilang panginabuhi—mao nga gigamit ang mga termino nga severely affected ug slightly affected aron mas tukma nga mailhan ang kahimtang sa matag panimalay.
Sa kabuuan, 29,235 ka pamilya ang nareport nga naapektuhan sa Bagyong Basyang sa 38 ka barangay sa Iligan City. Apan tungod sa limitasyon sa pondo, 9,504 lamang ka pamilya ang makadawat sa Emergency Cash Assistance gikan sa DSWD. Kini naglangkob sa:
- 1,390 ka pamilya nga totally damaged ang balay o severely affected families
- 8,114 ka pamilya nga partially damaged ang balay o slightly affected families
Tungod sa kadaghan sa naapektuhan kumpara sa limitado nga pondo, gikinahanglan ang maampingong pag-prioritize sa listahan sa mga makadawat aron masiguro nga ang ayuda mahatag sa mga panimalay nga labing nanginahanglan.
Sa proseso sa validation, nakit-an usab nga adunay mga nadoble nga entries, sama sa daghang pamilya nga na-profile sulod sa usa lamang ka balay. Ang pagtul-id niini makatabang sa pag-free up og slots aron ang ayuda mahatag ngadto sa uban pang pamilya nga mas grabe ang kadaut nga nasinati.
Gi-emphasize usab ni Ms. Margie Amarga gikan sa CSWDO nga importante kaayo ang pag-correct sa inclusion ug exclusion errors isip resulta sa validation process, although iya usab gisulti nga dili kita maka-expect og perfect gayud nga listahan. Ang inclusion error mao ang mga naapil sa listahan bisan dili angayan, samtang ang exclusion error mao ang mga pamilya nga angayan unta apan wala maapil sa listahan. Ang tumong sa validation mao ang pagtul-id niini aron masiguro ang hustisya ug katukma sa listahan sa mga benepisyaryo.
Sa pagkakaron, tungod sa pipila ka isyu nga mitumaw sa unang payout sa Barangay Tubod ug sa first batch sa Barangay Mahayahay, napamatud-an nga adunay mga naapil sa payout nga dili angayan, ug adunay usab mga pamilya nga angayan unta apan wala maapil sa listahan, ilabi na sa Tubod. Tungod niini, gilugwayan sa DSWD ang validation process hangtod sa sunod semana aron matul-id ang mga sayop ug ma-finalize ang husto nga listahan sa mga benepisyaryo.
Sa sunod semana, target nga mahuman ang validation alang sa Barangay Mahayahay ug Barangay Tambacan, ug mabalikan usab ang mga kakulang (gaps) sa Barangay Tubod. Kining tulo ka barangay mao ang nakasinati sa pinakadakong kadaut sa mga balay ug kabtangan. Sunod usab sa labing grabe nga naapektuhan mao ang Barangays Saray, Pugaan, Hinaplanon, ug Upper Hinaplanon, nga lakip sa 38 ka barangay sa Iligan nga naapektuhan sa bagyo.
Isip kabahin sa pagpalig-on sa maong proseso, gihimo karong adlawa ang usa ka pag-level off meeting alang sa mga validators aron maparehas ang pagsabot sa proseso sa validation ug sa mga criteria sa pag-apil sa listahan sa mga benepisyaryo. Ang panagtigum gi-convene sa EcoWEB pinaagi sa Executive Director nga si Nanette Antequisa ug sa iyang mga kauban, ug gihimo sa opisina sa EcoWEB nga maoy nag-coordinate sa validation process kauban ang mga miyembro sa ICPC.
Ang mitambong sa maong panagtigum mao ang mga validators gikan sa mga organisasyon nga miyembro sa ICPC, kauban ang mga representante sa BAO ug mga day care workers sa CSWDO nga aktibong nagtabang sa validation sa komunidad.
Sa balay-balay nga validation, gigamit sa EcoWEB ang Kobo application (Kobo app) aron masiguro ang mas organisado ug tukma nga pagkuha sa datos gikan sa mga panimalay. Dugang pa niini, pinaagi sa facilitation sa ICPC, gipasiugdahan usab ang transparent community-level validation, diin ang listahan sa mga benepisyaryo ipresenta sa barangay ug sa mga purok aron masuta sa komunidad kung ang mga ngalan nga naapil mao ba gayud ang angayan nga makadawat sa assistance.
Ang session karong adlawa naghatag usab og higayon sa mga validators sa pagpaambit sa ilang mga kasinatian sa field validation, lakip ang mga isyu ug hagit nga ilang nasugatan sa komunidad, ug kung giunsa nila kini pag-atubang ug pag-resolba sa maayong paagi. Pinaagi niini nga pagpaambit sa kasinatian, mas napalig-on ang koordinasyon ug pagsinabtanay sa tanang validators nga nagtrabaho sa lain-laing barangay.
Sa matag adlaw sa validation process, mokabat sa 70 hangtod 100 ka validators gikan sa tanang partner organizations aron mapadali ug mapalapad ang validation sa mga barangay nga naapektuhan.
Sumala gihapon ni Ms. Madrio, dako kaayo ang tabang sa maong paningkamot sa mga partner organizations ngadto sa ahensya. Nangayo usab siya og pasaylo sa ECOWEB ug ubang partners tungod sa pressure nga gipabati aron mapadali ang pagsumite sa validated data ngadto sa DSWD, nga sa pipila ka kaso miresulta sa pag-apil sa listahan sa mga dili unta angayan nga makadawat sa cash assistance.
Alang sa EcoWEB, kini nga paningkamot usa ka klarong pagpakita sa ilang commitment nga ang mga tawo nga naapektuhan sa krisis apilon mismo sa proseso sa pagdesisyon ug pag-validate sa listahan sa mga benepisyaryo. Gisugdan kini sa Barangay Mahayahay pinaagi sa community-level validation, gawas pa sa balay-balay nga validation, aron ang komunidad mismo makasuta kung kinsa gayud ang angayan nga makadawat sa assistance.
Para sa EcoWEB ug sa mga partner organizations, ang datos nga magather ug ma-validate gikan niini nga proseso dili lamang alang sa cash assistance gikan sa DSWD, kundili mahimong importante nga basehan alang sa people-informed recovery ug rehabilitation programming sa Lokal nga Pangagamhanan sa Iligan ug sa uban pang mga ahensya nga motabang sa pagbangon sa siyudad human sa bagyo.
Pinaagi niini nga paningkamot, napakita nga mas lig-on, mas patas, ug mas transparent ang pagresponde sa kalamidad kung ang komunidad, civil society, ug lokal nga pangagamhanan nagtinabangay sa pag-validate sa datos ug sa pag-apod-apod sa ayuda—usa ka proseso nga naghatag og dignidad ug tingog sa mga pamilya nga labing naapektuhan sa krisis.
